Przetwórstwo przemysłowe to fizyczne lub chemiczne przekształcanie surowców, materiałów albo półproduktów w nowy wyrób. Obejmuje zarówno produkcję w fabrykach, jak i ręczne wytwarzanie w małych zakładach czy rzemiośle. W klasyfikacji działalności gospodarczej jest oznaczane jako Sekcja C – Przetwórstwo przemysłowe.
Co to jest przetwórstwo przemysłowe?
Istotą przetwórstwa jest zmiana właściwości, formy lub składu materiału tak, aby powstał nowy produkt. Może on być gotowy do użycia, na przykład pieczywo, odzież albo maszyna, lub stanowić półprodukt wykorzystywany w kolejnej fazie produkcji.
Nie decyduje sama wielkość zakładu ani stopień automatyzacji. Przetwórstwem jest zarówno masowa produkcja z użyciem linii technologicznej, jak i szycie odzieży na zamówienie, pieczenie chleba czy ręczne wykonywanie wyrobów. Także montaż produktu z własnych lub zakupionych części traktuje się jako działalność wytwórczą.
Co obejmuje przetwórstwo przemysłowe?
Sekcja C obejmuje szeroki zakres branż. Wspólnym elementem jest wytworzenie nowego wyrobu z surowca, materiału lub półproduktu. Do przetwórstwa zalicza się między innymi:
- produkcję artykułów spożywczych i napojów, w tym pieczywa i wyrobów przetworzonych,
- produkcję tekstyliów, odzieży, mebli oraz wyrobów z drewna,
- produkcję wyrobów chemicznych, metalowych, z tworzyw sztucznych i innych materiałów,
- produkcję maszyn, urządzeń, części, akcesoriów oraz komponentów przemysłowych.
Produktem przetwórstwa może być także specjalistyczna część przeznaczona do konkretnej maszyny. Uniwersalne elementy, takie jak pompy, silniki, zawory, łożyska czy przekładnie, klasyfikuje się natomiast według ich własnego rodzaju produkcji. Granice między poszczególnymi grupami działalności zależą więc nie tylko od materiału, lecz także od przeznaczenia i charakteru wyrobu.
Przetwórstwo a recykling, naprawy i budownictwo
Najwięcej wątpliwości powoduje przetwarzanie odpadów. Sam fakt zastosowania procesu fizycznego lub chemicznego nie oznacza jeszcze, że działalność należy do przetwórstwa przemysłowego. Znaczenie ma to, jaki jest rezultat procesu.
Jeżeli odpady są przetwarzane wyłącznie po to, aby odzyskać surowiec wtórny, działalność należy do obszaru gospodarowania odpadami i odzysku surowców, a nie do Sekcji C. Jeżeli jednak odpady stają się materiałem wejściowym do produkcji nowego wyrobu końcowego, proces może być zaklasyfikowany jako przetwórstwo. Przykładem jest wytworzenie srebra z odpadów taśmy filmowej. Odzyskany surowiec jest półproduktem, a nie nowym wyrobem finalnym.
Podstawowe różnice przedstawia tabela:
| Działalność | Główny cel | Status – przetwórstwo? |
|---|---|---|
| Odzysk odpadów | Uzyskanie surowca wtórnego do dalszego wykorzystania | Nie, co do zasady jest to działalność związana z gospodarowaniem odpadami |
| Produkcja z odpadów | Wytworzenie nowego produktu końcowego | Tak, jeżeli rezultatem jest nowy wyrób |
| Naprawa maszyn | Przywrócenie sprawności istniejącego urządzenia | Nie, zwykle jest klasyfikowana jako naprawa i konserwacja |
| Budownictwo | Wykonanie, przebudowa lub instalacja elementu obiektu | Nie, działalność należy do sekcji budownictwa |
Specjalistyczne naprawy i konserwacje maszyn produkcyjnych są zwykle przypisywane do działu 33, a naprawy komputerów i artykułów użytku osobistego do działu 95. Instalowanie urządzeń może również należeć do odrębnej działalności usługowej. Z kolei instalacja lub naprawa elementów stanowiących część budynku, na przykład systemu klimatyzacyjnego, jest traktowana jako roboty budowlane.
W praktyce granica nie zawsze jest całkowicie oczywista. Przy klasyfikacji trzeba ocenić, czy wykonawca tworzy nowy wyrób, czy tylko zmienia, naprawia albo odzyskuje materiał lub istniejące urządzenie.
Dlaczego przetwórstwo przemysłowe ma znaczenie?
Przetwórstwo tworzy wartość dodaną, ponieważ zamienia surowce i półprodukty w wyroby o wyższej użyteczności. Obejmuje firmy o bardzo różnej skali – od małych zakładów rzemieślniczych po duże fabryki chemiczne, spożywcze i maszynowe.
Sektor wpływa na produkt krajowy brutto, zatrudnienie oraz eksport. Jest też miejscem wdrażania automatyzacji, nowych materiałów i technologii ograniczających zużycie energii oraz surowców. Dlatego jego znaczenie wykracza poza sam proces produkcji – przetwórstwo łączy dostawców surowców, producentów części, zakłady montażowe i odbiorców gotowych wyrobów.
Najprostsze kryterium rozpoznania przetwórstwa brzmi więc: czy w wyniku działalności powstaje nowy wyrób? Jeśli tak, a proces polega na fizycznym lub chemicznym przekształceniu materiału, działalność zwykle mieści się w Sekcji C.
